Faiz hesaplama aracı nasıl kullanılır?
Anaparayı, faiz oranını, oranın yıllık mı aylık mı günlük mü olduğunu ve vadeyi girin; araç faiz tutarını, getiri oranını ve vade sonunda elinize geçecek toplamı anında gösterir. Faizin vade boyunca yalnızca anaparaya mı işleyeceğini, yoksa belirli aralıklarla anaparaya eklenip faiz üzerine faiz mi doğuracağını "Faiz türü" alanından seçersiniz.
Bileşik faizi seçtiğinizde "Faizlendirme sıklığı" alanı devreye girer: faizin her ay, üç ayda bir, altı ayda bir, yılda bir ya da her gün anaparaya eklendiğini belirtirsiniz. Oran ile vade farklı birimlerdeyse (örneğin yıllık oran, gün cinsinden vade) araç dönüşümü kendisi yapar; gün ile yıl arasında geçiş gerekiyorsa yılın 365 mi 360 gün mü sayılacağını da siz seçersiniz.
Faiz nedir, neden ödenir?
Faiz, bir paranın belirli bir süre kullanılmasının bedelidir. Parayı bankaya yatıran kişi, o parayı bir süreliğine başkasının kullanımına bıraktığı için faiz kazanır; kredi çeken kişi ise başkasının parasını bugünden harcayabilmek için faiz öder. Bu yüzden aynı formül hem mevduat getirisini hem de borcun maliyetini hesaplamakta kullanılır.
Faiz oranı her zaman bir zaman dilimiyle birlikte anlam taşır. "%3" tek başına eksik bir bilgidir; aylık %3 ile yıllık %3 arasında yaklaşık on iki kat fark vardır. Araçta oranın dönemini ayrıca seçmenizin nedeni budur.
Basit ve bileşik faiz hangi formülle hesaplanır?
Basit faizde faiz yalnızca başlangıçtaki anaparaya işler; vade boyunca biriken faiz yeniden faizlenmez. Bileşik faizde ise her faizlendirme döneminin sonunda kazanılan faiz anaparaya eklenir ve bir sonraki dönem bu büyümüş tutar üzerinden faiz hesaplanır.
- Basit faiz: Faiz = Anapara × Oran × Süre (süre, oranın dönemi cinsinden yazılır; 6 ay yıllık oranda 0,5 yıldır)
- Bileşik faiz: Vade sonu tutar = Anapara × (1 + Dönemsel oran)ⁿ; faiz = vade sonu tutar − anapara
- Dönemsel oran: Yıllık oranın faizlendirme dönemine basitçe bölünmesiyle bulunur (aylık için ÷12, üç aylık için ÷4, günlük için ÷365 ya da ÷360)
- n: Vadenin kaç faizlendirme dönemi ettiği (2 yıl ve üç aylık faizlendirmede n = 8)
Araç birim dönüşümlerinde şu sabitleri kullanır: bir yıl 12 ay, bir ay 30 gün, bir yıl ise seçiminize göre 365 ya da 360 gündür. Aylık oranla gün cinsinden vade hesaplanırken ay her zaman 30 gün sayılır. Bileşik faizde vadeyi gün olarak girerseniz faizlendirme sıklığını da günlük seçmeniz gerekir; gün cinsinden bir vade aylık ya da yıllık faizlendirme dönemlerine bölünmez.
Örnek hesaplama: basit ve bileşik faiz karşılaştırması
Yıllık %45 nominal oranla 250.000 TL'nin bir yıllık getirisini, faizin anaparaya eklenme sıklığına göre araçla hesapladık:
| Faiz türü | Faiz tutarı | Vade sonu toplam | Getiri oranı |
|---|---|---|---|
| Basit faiz (tek dönem) | 112.500,00 TL | 362.500,00 TL | %45 |
| Bileşik, yıllık faizlendirme | 112.500,00 TL | 362.500,00 TL | %45 |
| Bileşik, 6 aylık faizlendirme | 125.156,25 TL | 375.156,25 TL | %50,06 |
| Bileşik, 3 aylık faizlendirme | 132.948,25 TL | 382.948,25 TL | %53,18 |
| Bileşik, aylık faizlendirme | 138.863,58 TL | 388.863,58 TL | %55,55 |
| Bileşik, günlük faizlendirme (365 gün) | 141.969,39 TL | 391.969,39 TL | %56,79 |
Tablo iki şeyi gösteriyor. Birincisi, tek bir yıllık dönemde basit ve bileşik faiz aynı sonucu verir; fark ancak faiz yıl içinde anaparaya eklendiğinde ortaya çıkar. İkincisi, faizlendirme sıklaştıkça getiri artar, ama artış giderek küçülür: aylıktan günlüğe geçmek yalnızca yaklaşık 3.100 TL fark yaratır.
Süre uzadığında aradaki uçurum büyür. Aynı 250.000 TL, aynı oranla üç yıl boyunca basit faizle 337.500,00 TL faiz getirirken aylık bileşik faizle 690.831,40 TL getirir; yani faizin faizi, anaparanın kendi faizini geçer.
365 ve 360 gün seçimi sonucu nasıl etkiler?
Yıllık oranla gün cinsinden bir vade hesaplanırken yıl kaç gün sayılırsa, günlük oran o sayıya bölünerek bulunur. Yıl 360 gün kabul edildiğinde günlük oran büyür ve aynı vade için faiz biraz daha yüksek çıkar.
Örneğin 250.000 TL, yıllık %45 oranla 92 gün değerlendirildiğinde yıl 365 gün sayılırsa 28.356,16 TL, 360 gün sayılırsa 28.750,00 TL faiz hesaplanır. Türkiye'de TL mevduat faizi genellikle yılı 365 gün (artık yıllarda 366 gün) sayarak hesaplanır. Uluslararası para piyasası araçlarında ve bazı kredi sözleşmelerinde ise gerçek gün sayısının 360'a bölündüğü yöntem (Actual/360) kullanılır. Hangi esasın uygulanacağı sözleşmede yazar; emin değilseniz bankanıza sorun.
Sonucu etkileyen etkenler
Faiz tutarını belirleyen dört temel unsur vardır; bunlardan biri değiştiğinde sonuç da değişir.
- Oranın dönemi: Aylık bir oranı yıllık sanmak sonucu on iki kat saptırır. Bankaların ilanlarında oranın hangi döneme ait olduğunu kontrol edin.
- Vade: Basit faizde faiz vadeyle doğru orantılı artar; bileşik faizde ise vade uzadıkça artış hızlanır.
- Faizlendirme sıklığı: Aynı nominal oranda faiz ne kadar sık anaparaya eklenirse yıllık efektif getiri o kadar yüksek olur.
- Gün sayımı esası: Kısa vadeli ve gün bazlı hesaplarda 365 ile 360 arasındaki fark küçük ama ölçülebilir bir sapma yaratır.
Nominal ve efektif faiz oranı arasındaki fark
Nominal oran, ilan edilen yıllık orandır; efektif oran ise faizin yıl içinde anaparaya eklenmesiyle fiilen elde edilen yıllık getiridir. Yukarıdaki örnekte yıllık %45 nominal oran, aylık faizlendirmeyle %55,55 efektif getiriye dönüşüyor. Araç, bileşik faiz seçildiğinde bu efektif oranı sonucun altında ayrıca gösterir.
Farklı faizlendirme sıklıklarına sahip iki ürünü karşılaştırırken nominal oranlara değil efektif oranlara bakmak daha doğru bir tablo verir. Kredilerde aynı karşılaştırmayı masraflar dahil yapmak için kredi yıllık maliyet oranı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Nelere dikkat etmelisiniz?
Bu araç saf faiz hesabı yapar; stopaj, BSMV, KKDF gibi kesintileri düşmez. Mevduatınızın net getirisini görmek için vadeli mevduat faizi hesaplama, taksitli bir kredinin toplam maliyetini görmek için ihtiyaç kredisi hesaplama aracını tercih edin. Getirinizin enflasyon karşısındaki durumunu merak ediyorsanız reel getiri hesaplama aracı yol gösterir.
Düzenli aralıklarla para eklediğiniz bir birikim planı için birikim hesaplama, bir yatırımın yıllar içindeki ortalama büyüme hızını bulmak için bileşik büyüme hesaplama aracı daha uygundur. Kredi türleri ve maliyet kalemleri hakkında daha fazla bilgi için kredi rehberimize, tüm araçlar için hesaplama araçları sayfamıza göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Basit faiz ile bileşik faiz arasındaki fark nedir?
Basit faizde faiz yalnızca ilk anaparaya işler. Bileşik faizde her dönemin faizi anaparaya eklenir ve sonraki dönemlerde o faiz de faiz kazanır. Tek dönemlik bir vadede ikisi aynı sonucu verir; vade uzadıkça ve faizlendirme sıklaştıkça bileşik faiz öne geçer.
Yıllık faiz oranını aylık orana nasıl çeviririm?
Basit dönüşümde yıllık oranı 12'ye bölersiniz; yıllık %45 aylık %3,75 eder. Bileşik açıdan eşdeğer aylık oranı bulmak için ise (1 + yıllık oran) değerinin 12. dereceden kökü alınıp 1 çıkarılır.
Faiz hesabında yıl neden bazen 360 gün kabul edilir?
360 gün esası, hesapları kolaylaştırmak için para piyasalarında ve bazı kredi sözleşmelerinde kullanılan bir gelenektir. TL mevduatta ise yıl genellikle 365 gün sayılır. Aynı oran ve vadede 360 gün esası biraz daha yüksek faiz üretir.
Faizlendirme sıklığı artınca getiri neden yükselir?
Faiz ne kadar sık anaparaya eklenirse, eklenen tutar o kadar erken faiz kazanmaya başlar. Bu nedenle aynı nominal oranda aylık faizlendirme, yıllık faizlendirmeden daha yüksek efektif getiri sağlar.
Bu hesaplamaya stopaj ve vergiler dahil mi?
Hayır. Araç brüt faizi hesaplar. Mevduat faizinden yapılan stopaj kesintisini de içeren net getiri için vadeli mevduat faizi hesaplama aracını kullanın.