Net bugünkü değer hesaplama aracı nasıl kullanılır?
İskonto oranını, bugün yapacağınız başlangıç yatırımını ve yatırımın ileride getireceği nakit akışlarını girin; araç net bugünkü değeri (NBD), akışların iskonto edilmiş toplamını ve dönem dönem bir tabloyu anında gösterir. Nakit akışlarını her satıra bir dönem gelecek şekilde yazarsınız: ilk satır birinci dönemin sonu, ikinci satır ikinci dönemin sonu olarak kabul edilir.
Gider olan dönemler için tutarın başına eksi işareti koyun (örneğin -15.000), akış olmayan bir dönem için 0 yazın; boş satırlar atlanır. Başlangıç yatırımını ayrı alana pozitif olarak girin; bu tutar bugün ödendiği için iskonto edilmez. Başlangıç yatırımı alanını boş bırakırsanız ilk satırdaki tutar da bir dönem iskonto edilir; bu, Excel'in NPV fonksiyonunun çalışma biçimiyle aynıdır.
Net bugünkü değer nedir?
Net bugünkü değer, bir yatırımın gelecekte sağlayacağı tüm nakit akışlarının bugünkü paraya çevrilmiş toplamından, bugün yapılan yatırımın çıkarılmasıyla bulunan tutardır. Kısacası, yatırımın bugünkü fiyatlarla ne kadar değer yarattığını ya da yok ettiğini gösterir.
Temelinde paranın zaman değeri yatar: bugün elinizdeki 100 TL, bir yıl sonra alacağınız 100 TL'den daha değerlidir; çünkü bugünkü parayı faize yatırabilir, harcayabilir ya da başka bir işte değerlendirebilirsiniz. Gelecekteki bir tutarı bugüne taşımak için onu, vazgeçtiğiniz alternatif getiriyi yansıtan bir oranla, yani iskonto oranıyla küçültürüz.
NBD formülü
Her dönemin nakit akışı, (1 + iskonto oranı) değerinin dönem sayısı kadar kuvvetine bölünerek bugüne indirilir; bu değerler toplanır ve başlangıç yatırımı düşülür:
- NBD = −Başlangıç yatırımı + Σ Nakit akışı(k) ÷ (1 + r)^k, k = 1, 2, …, n
- r: Dönem başına iskonto oranı. Dönemler yıl ise yıllık, ay ise aylık oran kullanılır.
- İskonto çarpanı: 1 ÷ (1 + r)^k. Araçtaki tablo her dönemin çarpanını, bugünkü değerini ve kümülatif toplamı ayrı ayrı gösterir.
Kümülatif sütunun sıfırı geçtiği satır, yatırımın iskonto edilmiş değerle kendini geri ödediği dönemdir.
Örnek hesaplama
Bugün 100.000 TL'ye yapılan ve sonraki dört yılda sırasıyla 35.000, 45.000, 50.000 ve 40.000 TL net nakit getirecek bir yatırımı, yıllık %20 iskonto oranıyla değerlendirelim:
| Yıl | Nakit akışı | İskonto çarpanı | Bugünkü değer | Kümülatif |
|---|---|---|---|---|
| 0 | −100.000,00 TL | 1,0000 | −100.000,00 TL | −100.000,00 TL |
| 1 | 35.000,00 TL | 0,8333 | 29.166,67 TL | −70.833,33 TL |
| 2 | 45.000,00 TL | 0,6944 | 31.250,00 TL | −39.583,33 TL |
| 3 | 50.000,00 TL | 0,5787 | 28.935,19 TL | −10.648,15 TL |
| 4 | 40.000,00 TL | 0,4823 | 19.290,12 TL | 8.641,98 TL |
Net bugünkü değer 8.641,98 TL çıkar. Akışların iskontosuz toplamı 170.000 TL olsa da bugünkü değerleri 108.641,98 TL'dir. Aynı yatırım %10 iskonto oranıyla 33.894,54 TL, %30 oranıyla ise −9.686,29 TL NBD verir. Bu akışlar için NBD'yi sıfırlayan oran yaklaşık %24,34'tür; araç bu değeri sonuçların altında not olarak gösterir.
Başlangıç yatırımını ayrı alana yazmak yerine ilk satıra −100.000 olarak girerseniz, yatırım bugün değil birinci yılın sonunda yapılmış sayılır ve NBD 7.201,65 TL'ye düşer. Bu fark, yatırım zamanlamasını doğru girmenin önemini gösterir.
NBD sonucu nasıl yorumlanır?
NBD sıfırdan büyükse yatırım, iskonto oranı olarak belirlediğiniz getirinin üzerinde kazanç sağlıyor demektir. Sıfırdan küçükse aynı parayı bu oranla değerlendirmek daha kazançlı olurdu. Sıfıra eşitse yatırım tam olarak iskonto oranı kadar getiri sağlar.
Birden fazla seçenek arasında karar verirken, aynı iskonto oranıyla hesaplanmış NBD'si en yüksek olan seçenek genellikle en çok değer yaratandır. Negatif NBD her zaman "para kaybedilir" anlamına gelmez; yalnızca beklediğiniz getiriye ulaşılamayacağını gösterir. Yukarıdaki örnekte %30 oranla NBD negatif çıksa da yatırım, iskontosuz bakıldığında 70.000 TL fazla nakit getirir.
İskonto oranı nasıl seçilir?
İskonto oranı, bu yatırım yerine paranızı koyabileceğiniz en iyi benzer riskli alternatifin getirisidir. Kişisel kararlarda bu, vadeli mevduat faizi ya da devlet tahvili getirisi olabilir; şirketlerde çoğunlukla sermaye maliyeti kullanılır.
- Risk: Belirsizliği yüksek projeler için daha yüksek oran seçilir.
- Enflasyon: Nakit akışları nominal ise oran da nominal olmalı; akışları bugünkü fiyatlarla tahmin ettiyseniz reel oran kullanın. Bu ikisini karıştırmak sonucu ciddi biçimde saptırır. Reel oranı bulmak için reel getiri hesaplama aracına bakabilirsiniz.
- Dönem uyumu: Aylık akışlarla çalışıyorsanız yıllık oranı aylığa çevirin; bunun için faiz hesaplama aracındaki dönüşüm kurallarından yararlanabilirsiniz.
Nelere dikkat etmelisiniz?
NBD, girdiğiniz tahminler kadar güvenilirdir. Uzak dönemlerin akışları iskonto nedeniyle sonuca daha az etki eder; ama ilk yılların tahminlerindeki hatalar sonucu belirgin biçimde değiştirebilir. Sonucu birkaç farklı oran ve senaryo ile denemek, kararın ne kadar sağlam olduğunu görmenizi sağlar.
Bir yatırımın yüzde olarak getirisini görmek istiyorsanız iç verim oranı hesaplama, geçmişteki büyümesini ölçmek için bileşik büyüme hesaplama, tahvil fiyatlamasında benzer bir iskonto mantığı için tahvil hesaplama araçlarına göz atın. Tüm araçlar hesaplama araçları sayfasında, finansman kararlarına dair temel bilgiler kredi rehberinde yer alıyor.
Sık sorulan sorular
Net bugünkü değer negatif çıkarsa ne anlama gelir?
Yatırımın, belirlediğiniz iskonto oranı kadar getiri sağlamadığı anlamına gelir. Paranızı bu oranla değerlendirebileceğiniz bir alternatif varsa, o alternatif daha kazançlıdır. Yatırım yine de iskontosuz olarak kâr ettirebilir.
İlk yatırımı hangi alana yazmalıyım?
Bugün yapılan ödemeyi "Başlangıç yatırımı" alanına pozitif olarak yazın; iskonto edilmeden düşülür. İlk yatırımı nakit akışı listesine eksi değer olarak yazarsanız bir dönem sonra yapılmış sayılır; tüm akışlar bir dönem kayar ve sonuç yanlış çıkar. Yukarıdaki örnekte doğru NBD 8.641,98 TL iken bu şekilde 7.201,65 TL bulunur.
İskonto oranını nasıl belirlemeliyim?
Paranızı benzer riskle değerlendirebileceğiniz en iyi alternatifin getirisini kullanın. Bireysel kararlarda mevduat ya da tahvil getirisi, şirketlerde sermaye maliyeti yaygın bir başlangıç noktasıdır.
NBD ile iç verim oranı arasındaki fark nedir?
NBD, belirli bir iskonto oranında yatırımın yarattığı değeri TL olarak verir. İç verim oranı ise NBD'yi sıfır yapan oranı yüzde olarak verir. İskonto oranınız iç verim oranından düşükse NBD pozitif çıkar.
Aylık nakit akışlarıyla da hesaplama yapabilir miyim?
Evet. Her satıra bir aylık akış yazın ve iskonto oranını da aylık oran olarak girin. Yıllık oranı aylık orana çevirmeden kullanırsanız sonuç ciddi biçimde yanlış çıkar.