Parasal değer hesaplama aracı nasıl kullanılır?
Geçmişteki bir para tutarını, o tutarın ait olduğu ayı ve değerini görmek istediğiniz ayı girin, ardından güncellemede hangi endeksin kullanılacağını seçin. Araç tutarı seçtiğiniz endeksteki değişimle taşıyarak hesaplanan aydaki karşılığını, endeks değerlerini ve toplam değişim oranını gösterir.
Dört seçenek vardır: tüketici fiyatları (TÜFE), üretici fiyatları (Yİ-ÜFE), bu ikisinin ortalaması ve dolar bazında ABD enflasyonu. Para birimini ABD doları seçerseniz endeks alanı gizlenir ve doğrudan ABD TÜFE kullanılır.
Parasal değer neden hesaplanır?
Enflasyonun olduğu bir ekonomide aynı tutar zamanla daha az mal ve hizmet satın alır. Parasal değer hesabı, geçmişteki bir tutarın bugünün fiyatlarıyla hangi büyüklüğe karşılık geldiğini bularak farklı yıllara ait paraları karşılaştırılabilir hâle getirir.
Tipik kullanım alanları şunlardır:
- Yıllar önce verilen bir borcun ya da alacağın bugünkü değerini görmek,
- Eski bir satış, ihale ya da sözleşme bedelini bugünün parasıyla ifade etmek,
- Farklı yıllara ait maaş, bütçe ya da fiyatları aynı ölçüye getirmek,
- Sözleşmede yazan endekse göre bir bedeli güncellemek.
Hangi endeks seçilmeli: TÜFE mi Yİ-ÜFE mi?
TÜFE, hanelerin satın aldığı mal ve hizmetlerin fiyatını ölçer; ücretlerin, harcamaların ve bireysel alacakların güncellenmesinde en yaygın ölçüdür. Yİ-ÜFE ise yurt içinde üretilip satılan ürünlerin üretici fiyatlarını izler; hammadde, enerji ve sanayi maliyetlerine daha duyarlıdır.
İki endeks uzun dönemde birbirinden belirgin biçimde ayrılabilir. Döviz kurunun hızla yükseldiği dönemlerde üretici fiyatları genellikle tüketici fiyatlarından daha hızlı artar. Vergi Usul Kanunu'ndaki yeniden değerleme oranı gibi ticari uygulamalar üretici fiyatlarını esas alırken, hane bütçesine ilişkin karşılaştırmalarda TÜFE daha doğru bir tablo verir.
"TÜFE ve Yİ-ÜFE ortalaması" seçeneği, bazı sözleşmelerde artış ölçüsü olarak yazılan iki endeksin ortalamasını hesaplar. Burada endeks değerlerinin değil, iki endeksin değişim oranlarının aritmetik ortalaması alınır: TÜFE %20, Yİ-ÜFE %30 arttıysa ortalama artış %25 kabul edilir. Sözleşmenizde bir endeks yazıyorsa her zaman o endeksi seçin.
Örnek hesaplama: Ağustos 2016'daki 10.000 TL
Ağustos 2016'da elinizde 10.000 TL olduğunu düşünelim. Araçla dört seçeneğin Ağustos 2026 için verdiği sonuçlar:
| Güncelleme ölçüsü | Toplam değişim | Ağustos 2026 değeri |
|---|---|---|
| TÜFE | %1.422,36 | 152.235,99 TL |
| Yİ-ÜFE | %2.140,90 | 224.089,76 TL |
| TÜFE ve Yİ-ÜFE ortalaması | %1.781,63 | 188.162,88 TL |
| ABD TÜFE (dolar bazında) | %2.140,96 | 224.096,06 TL |
Aynı tutar için sonuçlar arasında yüzde elliye yakın fark var. Bu fark hesaplama hatası değil, endekslerin farklı fiyatları ölçmesinin sonucudur. Bu yüzden sonucu paylaşırken hangi endeksin kullanıldığını da belirtmek gerekir.
Dolar bazında (ABD TÜFE ile) hesap nasıl yapılır?
Bu seçenek, tutarın Türk lirası yerine dolar olarak saklandığını varsayar. Tutar, başlangıç ayının ortalama TCMB dolar alış kuruyla dolara çevrilir, ABD'deki enflasyon kadar artırılır ve hesaplanan ayın ortalama kuruyla yeniden liraya çevrilir.
Yukarıdaki örnekte Ağustos 2016'nın ortalama kuru 2,9629 TL'dir; 10.000 TL 3.375,11 dolar eder. ABD'de on yılda fiyatlar %39,08 arttığı için bu tutar 4.694,21 dolara yükselir. Ağustos 2026 ortalama kuru 47,7388 TL olduğundan sonuç 224.096,06 TL'dir. Sonuç hem kurdaki değişimi hem de doların kendi satın alma gücü kaybını birlikte yansıtır.
Tutarı doğrudan dolar olarak girerseniz (para birimi: ABD doları) kur kullanılmaz; yalnızca ABD enflasyonu uygulanır. Örneğin Ocak 1990'daki 100 dolar Ocak 2025'te 249,35 dolara denk gelir.
2005 öncesindeki tutarlar ve eski lira
1 Ocak 2005'te Türk lirasından altı sıfır atıldı. 2005 öncesi bir ay seçtiğinizde tutarı o günkü altı sıfırlı hâliyle yazmanız gerekir: 1998'deki 1 milyon lira için 1.000.000 girin. Araç sonucu hesaplanan ayın para birimiyle verir; Haziran 1998'deki 1.000.000 lira, TÜFE ve Yİ-ÜFE ortalamasıyla Ağustos 2026'da 374,44 TL eder.
Endeksler için veri Ocak 1982'den başlar. TÜFE'de 2005 öncesi değerler o dönemin resmî serilerinin zincirlenmesiyle, Yİ-ÜFE'de ise TCMB'nin yayımladığı geriye dönük seriyle hesaplanır.
Nelere dikkat etmelisiniz?
Parasal değer, genel fiyat düzeyine göre yapılan bir karşılaştırmadır; belirli bir malın, bir konutun ya da bir arsanın bugünkü piyasa fiyatını vermez. Gayrimenkul, araç ya da altın gibi varlıkların fiyatı genel enflasyondan çok farklı seyredebilir.
Hukuki bir alacağın güncellenmesinde hangi endeksin ve hangi tarihlerin kullanılacağı sözleşmeye, kanuna ya da mahkeme kararına bağlıdır; araç bu kararın yerine geçmez. Bir yatırımın enflasyon karşısındaki kazancını görmek için reel getiri hesaplama, sepet fiyatındaki artışı görmek için enflasyon hesaplama, kira güncellemesi için kira artış oranı hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Diğer araçlar hesaplama araçları sayfasında.
Sık sorulan sorular
2010'daki 1.000 TL bugün kaç TL'ye eşittir?
Ocak 2010'daki 1.000 TL, TÜFE ile güncellendiğinde Ocak 2025'te 16.198,37 TL, Yİ-ÜFE ile güncellendiğinde 23.411,13 TL eder. Sonuç seçtiğiniz endekse göre değişir.
TÜFE ile Yİ-ÜFE arasındaki fark nedir?
TÜFE hanelerin tüketim harcamalarındaki fiyatları, Yİ-ÜFE ise üreticilerin yurt içi satış fiyatlarını ölçer. Yİ-ÜFE enerji, hammadde ve döviz kuruna daha duyarlı olduğu için iki endeks farklı hızlarda artabilir.
Ortalama seçeneği nasıl hesaplanıyor?
İki endeksin aynı dönemdeki değişim oranları toplanıp ikiye bölünür. Örneğin Ocak 2010–Ocak 2025 arasında TÜFE %1.519,84, Yİ-ÜFE %2.241,11 arttığı için ortalama artış %1.880,47'dir.
Dolar bazındaki hesapta hangi kur kullanılıyor?
TCMB'nin ABD doları döviz alış kurunun ilgili aydaki ortalaması kullanılır. Bu, gün içi piyasa kurundan ya da bankanızın uyguladığı kurdan biraz farklı olabilir.
Alacağımı bu araçla güncelleyebilir miyim?
Araç, seçtiğiniz endekse göre bir tutarın bugünkü karşılığını doğru biçimde hesaplar. Ancak bir alacağın hukuken hangi endeksle ve hangi tarihten itibaren güncelleneceği sözleşmeye ve mevzuata bağlıdır; bağlayıcı bir sonuç için bir hukukçuya danışın.