Ortalama Vade Hesaplama

Ortalama vade hesaplama aracı nasıl kullanılır?

Her ödemeyi ayrı bir satıra "tutar;vade" biçiminde yazın; araç, tutarları ağırlık olarak kullanıp tüm ödemelerin tek bir ödemede toplanabileceği ortalama vadeyi hesaplar. Vadeyi tarih olarak (örneğin 40.000;15.01.2027) yazarsanız sonuç ortalama vade tarihi, gün sayısı olarak (örneğin 40.000;90) yazarsanız ortalama vade gün cinsinden çıkar.

Tüm satırlarda aynı biçimi kullanmanız yeterlidir; araç vadenin tarih mi gün mü olduğunu kendisi anlar. Tutarı binlik ayırıcıyla ya da ayırıcısız yazabilirsiniz (40.000 ya da 40000), kuruş için virgül kullanın. Excel'den iki sütunu kopyalayıp yapıştırdığınızda aradaki sekme karakteri de ayırıcı olarak kabul edilir.

Ortalama vade nedir?

Ortalama vade, farklı tarihlerde ödenecek birden fazla borcun ya da tahsil edilecek alacağın, toplam tutarı değiştirmeden tek bir tarihte ödendiği varsayıldığında hangi güne denk geleceğini gösterir. Ticarette en çok çek ve senet portföylerini, cari hesap bakiyelerini ve vadeli fatura ödemelerini tek bir tarihte özetlemek için kullanılır.

Örneğin bir tedarikçiye dört farklı tarihte ödeme sözü verdiyseniz ve bunları tek seferde kapatmak istiyorsanız, ortalama vade her iki tarafın da ne kazanıp ne kaybetmediği adil tarihi verir. Bu tarih, vade farkı ya da erken ödeme iskontosu pazarlığında da başlangıç noktasıdır.

Ortalama vade hangi formülle hesaplanır?

Ortalama vade, vadelerin tutarlarla ağırlıklandırılmış ortalamasıdır. Her ödemenin tutarı vadesiyle çarpılır, bu çarpımlar toplanır ve toplam tutara bölünür:

• Ortalama vade = Σ (Tutar × Vade) ÷ Σ Tutar
• Gün cinsinden vadede sonuç bir ondalığa yuvarlanarak gün olarak verilir.
• Tarih cinsinden vadede tarihler gün sayısına çevrilip aynı formülle ortalanır; çıkan gün kesri aşağı yuvarlanarak tarihe dönüştürülür ve haftanın günüyle birlikte gösterilir.

Sonuçların altındaki tabloda her ödemenin toplam içindeki ağırlığı ve (tarih girişinde) ilk vadeden kaç gün sonra olduğu yer alır. Bu tablo, ortalamanın hangi ödemeler tarafından çekildiğini görmenizi sağlar.

Örnek hesaplama

Bir işletmenin elinde dört müşteri senedi olsun:

Toplam 200.000 TL'lik bu senetlerin ortalama vadesi 07 Ocak 2027 Perşembe çıkar; yani ilk vadeden yaklaşık 58 gün sonrası. Dört tarihin ağırlıksız ortalaması ise 29.12.2026'dır. Aradaki dokuz günlük fark, 85.000 TL'lik büyük senedin ortalamayı kendi vadesine doğru çekmesinden kaynaklanır.

Aynı tutarları 30, 60, 90 ve 120 gün vadeli olarak gün cinsinden girerseniz ortalama vade 81,8 gün olur. Basit ortalama 75 gün olduğu için burada da büyük tutarların ağırlığı sonucu ileri taşır.

Ortalama vade nerelerde kullanılır?

• Çek ve senet ciro ya da tahsilatı: Portföydeki evrakın tek bir ortalama vadeye indirgenmesi, bankaya iskontoya verirken ya da bir borca karşılık ciro ederken pazarlığı kolaylaştırır.
• Cari hesap mutabakatı: Farklı tarihlerde kesilmiş faturaların ortalama vadesi, borcun ne zaman kapanmış sayılacağına dair ortak bir referans sağlar.
• Toplu ödeme planı: Parçalı borçları tek seferde ödemek istediğinizde hangi tarihin iki taraf için de adil olduğunu gösterir.
• Vade farkı hesabı: Ödeme ortalama vadeden geç yapılırsa vade farkı, erken yapılırsa iskonto söz konusu olur.

Vade farkı ortalama vadeyle nasıl hesaplanır?

Ortalama vadeyi bulduktan sonra, ödemenin bu tarihten ne kadar önce ya da sonra yapılacağını ve anlaşılan aylık oranı kullanarak yaklaşık vade farkını basit faizle hesaplayabilirsiniz: Vade farkı ≈ Toplam tutar × aylık oran × gün farkı ÷ 30.

Yukarıdaki gün örneğinde 200.000 TL'nin tamamı bugün peşin ödenirse ve taraflar aylık %3 üzerinde anlaşırsa, 81,8 günlük ortalama vade için yaklaşık 16.360 TL iskonto konuşulabilir. Kesin tutar, tarafların iç iskonto mu dış iskonto mu uyguladığına ve anlaştıkları gün sayımına göre değişir. Farklı dönem ve gün esaslarıyla faiz tutarını denemek için faiz hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Nelere dikkat etmelisiniz?

• Tutarlar pozitif olmalı: Araç yalnızca ödeme ya da tahsilat tutarlarını kabul eder; iade ya da mahsup edilecek kalemleri önce toplamdan düşün.
• Aynı para birimi: Farklı para birimlerindeki evrakı aynı hesapta toplamayın; önce aynı birime çevirin.
• Hafta sonu ve tatiller: Hesaplanan tarih hafta sonuna ya da resmi tatile denk gelebilir. Uygulamada ödeme genellikle izleyen ilk iş gününe kayar; bunu karşı tarafla netleştirin.
• Yuvarlama: Tarih girişinde gün kesri aşağı yuvarlandığı için sonuç, gerçek ağırlıklı ortalamadan en fazla bir gün önce olabilir.

Ortalama vadeyi paranın zaman değeriyle birlikte değerlendirmek isterseniz, ödemelerin bugünkü karşılığını net bugünkü değer hesaplama aracıyla, bir ödeme planının gerçek getirisini ise iç verim oranı hesaplama aracıyla bulabilirsiniz. Tüm araçlar için hesaplama araçları, işletme ve bireysel finansman seçenekleri için kredi rehberi sayfalarımıza göz atın.

Sık sorulan sorular

Birden fazla çekin ortalama vadesi nasıl bulunur?

Her çekin tutarını ve vade tarihini ayrı satıra "tutar;tarih" biçiminde yazın. Araç, tarihleri tutarlarla ağırlıklandırarak ortalamasını alır ve tüm çeklerin tek seferde ödenmesine denk gelen tarihi gösterir.

Ortalama vade hesabında tutarların etkisi nedir?

Tutar büyüdükçe o ödemenin ağırlığı artar ve ortalama vade o ödemenin tarihine yaklaşır. Bu yüzden ağırlıklı ortalama, tarihlerin basit ortalamasından farklı çıkar.

Ortalama vade tarihi hafta sonuna denk gelirse ne olur?

Hesaplama takvim günleriyle yapılır ve hafta sonunu dikkate almaz. Ödeme günü tatile denk gelirse taraflar genellikle izleyen ilk iş gününü esas alır; bunu önceden kararlaştırmanız iyi olur.

Vadeyi gün olarak mı tarih olarak mı girmeliyim?

Vade tarihlerini biliyorsanız tarih girin; sonuç doğrudan ortalama vade tarihi olarak gelir. Vadeler "30 gün, 60 gün" gibi süre olarak konuşuluyorsa gün girin; araç bugünden sayıldığında hangi tarihe denk geldiğini de gösterir.

Ortalama vade ile vade farkı nasıl hesaplanır?

Önce ortalama vadeyi bulun, ardından ödemenin bu tarihten kaç gün önce ya da sonra yapılacağını belirleyin. Toplam tutarı, anlaşılan aylık oranı ve gün farkını kullanarak basit faizle yaklaşık vade farkını ya da iskontoyu hesaplayabilirsiniz.